آدم الاسماء كلّها » يادآور همين غايت است [ 1 ] و شكوفايى اين غايت و فعليّت يافتنش براى انسان سالك إلى اللّه تعالى ، متوقف بر مداومت بر مناجات و راز و نياز است كه قرآن كريم بدان امر مىفرمايد : « و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربّهم بالغداوة و العشى يريدون وجهه و لا تعد عيناك عنهم » « 2 » : « نفس خويش را به تحمل و صبر وادار كن در مصاحبت كسانى كه صبح و شام و در سپيدى

--> [ 1 ] در مورد فلسفهء آفرينش انسان ، سخن بسيار است ولى قرآن مجيد گاهى آن را آزمايش آدمى در نيكوتر عمل انجام دادن وى معرفى مىكند : « الذي خلق الموت و الحيات ليبلوكم ايكم احسن عملا ( ملك 2 ) و گاهى ديگر آن را عبادت پروردگار اعلام مىدارد : « و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون ( ذاريات - 56 ) و در موردى ديگر آن را رحمت الهى مىشمرد : « و لو شاء ربك لجعل الناس امة واحدة و لا يزالون مختلفين الا من رحم ربك و لذلك خلقهم ( هود - 119 ) و در جايى هم آن را علم و آگاهى از قدرت و علم پروردگار معرفى مىفرمايد : « اللّه الذي خلق سبع سموات و من الارض مثلهن يتنزل الامر بينهن لتعلموا ان اللّه على كل شيء قدير و ان اللّه احاط بكل شيء علما ( طلاق - 12 ) و در بعضى از روايات نيز فلسفهء آفرينش انسان ، معرفت او نسبت به پروردگار ، ذكر شده است : « امام حسين عليه السّلام فرمود : ان اللّه عز و جل ما خلق العباد الا ليعرفوه فاذا عرفوه عبدوه فاذا عبدوه استغنوا بعبادته عن عبادة من سواه ( تفسير صافى ، ج 2 ، ص 611 ) ظاهرا اين امور با هم مخالف نيستند بلكه هر كدام در جايگاه خاص خود قرار دارند به اين توضيح كه آدمى براى رسيدن به كمال آفريده شده و در اين راه آزمايش ، عبادت ، علم ، و معرفت او را مدد مىكند تا در رحمت واسعه جود الهى قرار گيرد ، عليهذا اينكه حضرت استاد معرفت پروردگار را غايت آفرينش شمرده به همين معنى است كه گفته شد و استدلال به آيهء « علم آدم الاسماء كلها » اگر چه در جهت بيان امتياز آدم بر فرشتگان صريح است ولى در دلالت بر غايت آفرينش او نياز به تأويل دارد و اما آيه‌اى كه ما نقل كرديم در دلالت بر اين امر بسيار روشن مىباشد . و در هر صورت در اين باره لازم است مراجعه شود به كتابهاى : فلسفه آفرينش انسان - بسوى جهان ابدى - تفسير نمونه ، ج 22 ، ص 384 - 398 و . . . ( 2 ) كهف - 27 .